OKYJYLARYÑ DYKGATYNA!
 

Demokratik Türkmenistanyñ geljekki döwlet baıdagynyñ taslamasynyñ geñeşi dowam edıär!

Soñky iki ıylyñ içinde bu virtual geñeşe iki ıüzden gowrak adam gatnaşdy we Türkmenistanyñ geljekki döwlet baıdagy dogrusynda öz pikirini bize ıollady. Gynansak-da, ol pikirleriñ köpüsi aşa gysgaça, manysy-da şol bir zada syrygıar: ”bu baıdak bolıar” ıa-da ”bolanok”. Nämüçin bolıar ıa-da näme sebäpden bolanok – düşündiriş az. Käte bolsa, ol düşündirişler göwün diıerden ıüzleı. Geljekki Türkmenistanyñ demokratik döwlet baıdagynyñ nusgasyna diñe şu günki günüñ nazaryndan baha bermek agdyklyk edıär. Ol seslenmeleriñ käbiri bilen biz sizi ozal tanyşdyrypdyk, geljekde-de bu işi dowam ederis.

Şol bir wagtyñ özünde-de ”Agzybirligiñ” Internet-saıtyna bu tema degişli örän çuññur seslenmeler-de gelip gowuşdy. Ol seslenmeleri ıazanlaryñ içinde ıönekeı türkmen okyjylary-da alymlar-da, ıazyjylar-da, jurnalistler-de, dürli ıurtlarda ıaşaıan türkmen diasporasynyñ wekilleri-de bar. Bu faktyñ özi Türkmenistanyñ häzirki döwlet baıdagyndan köpçüligiñ göwnüniñ suw içmeıändigini görkezıär.

Gyzyl baıdagy ıaşyl baıdaga öwreniñ bilen iş bitenok. Ol reñkleriñ aıry-aırylykda öñe sürıän ideologiki gymmatlyklarynyñ ikisi-de türkmenleriñ arasynda hiç wagt gutarnykly orun almadyk, türkmenleriñ añyna giden-gitdi ornaşyp bilmedik, görnüsine görä geljekde-de ornaşmajak düsünjeler. Gyzyl baıdak – kommunistik ideologiıany añlatsa, ıaşyl baıdak – yslam dininiñ baıdagydyr. Hiç haçan kommunistik syıasata doly boıun bolmaıyşlary ıaly, türkmenler yslam dinine-de doly boıun bolan halk däl. Elbetde, türkmenler öz wagtynda yslam dinini kabul edipdirler, ony bu günki gün hormatlaıarlar, onuñ gowy däp-dessurlaryna-da eıerıärler, ıöne her halda türkmenler hiç wagt aşa dindar halk bolmandylar.

Diımek, biziñ garaşsyz milli döwletimize dini düşünjäni alamtlandyrıan baıdak däl-de, eısem dünıewi baıdak gerek! Köpçüligiñ ıüreginden turjak, Türkmen topragynyñ geçmişini, şu gününi we geljegini şöhlelendirip biljek, bu toprakda asyrlar boıy sarpa goıulıan ruhy gymmatlyklary beıan etmäge ukyply, Türkmenistanyñ ebedilik simvolyna öwrülip biljek baıdagy dikeltmek biziñ öñümizde duran möhüm wezipe. Bu bolsa, köpçülige geñeşsiz bitirip boljak iş däl.

Hut şonuñ üçinem ”Agzybirlik” Demokratik Halk Hereketiniñ Internet-saıty iki ıyl çemesi mundan öñ geljekki demokratik Türkmenistanyñ döwlet baıdagynyñ nusgasyny döretmek boıunça virtual geñeşi yglan etdi.

Bu güne çenli gelen seslenmeleriñ esasynda ”Agzybirlik” Internet-saıtynyñ Redkollegiıasy iki taslamanyñ öñe saılanandygyny kesgitledi. Olaryñ biri – ikinji, beılekisi-de – dördünji taslama. Ol taslamalaryñ ikisi-de saıtyñ ıokarky böleginde ıerleşdirilıär.

Indiden eıläk virtual ıaryş bu iki taslamanyñ arasynda gider. (Emma bu täze nusgalaryñ geñeşe gatnaşyp bilmejegini añladanok. Üıtgeşik gowy nusgalar teklip edilse, biz olary saıtda ıerleşdirmäge taııar.)

İene-de bir fakty belläp geçmegi möhüm hasapladyk: häzire çenli gelen seslenmeleriñ arasynda bu iki taslamadan baıdagyñ bir nusgasyny taıynlamagyñ göwnejaı boljagyny ündeıän teklipler-de bar. (Meselem, ikinji taslamadaky Günüñ şekilini dördünji taslama geçirmek.)

Öñe saılanan iki taslamanyñ temasyny gysgaça ıatladıarys.

Ikinji taslama. Baıdagyñ temasy ıönekeı we her bir türkmenistanlynyñ ıüregine ıakyn: al-ıaşyl türkmenleriñ ata-baba bolçulyk, dynçlyk arzuwlary bilen utgaşıar, bu reñkler adalatlyñ ıeñmegini dabaralandyrıarlar. Baıdagyñ aşak etegindäki gara reñk – geçmişde türkmenleriñ başyndan inen gara günleri ıatladıar, olary unutmaly däldigini nygtaıar. Al-ıaşyl reñkleriñ üstünde, baıdagyñ öñ gapdalynda, berkidilıän taıagyna golaı ıalbyraıan tylla Günüñ halkasy – topragymyzyñ egsilmez baılygynyñ alamaty, ebedi ıaşaışyñ simvoly.

Şol bir wagtyñ özünde saılanyp alnan reñkleriñ taryhy kökleri-de bar: gyzyl reñk – halkymyzyñ başyndan geçiren tas bir asyrlyk kommunistik, häzirki Türkmenistan döwletiniñ düıbüniñ tutulan döwrini ıatlatsa, ıaşyl – türkmenleriñ dini mezhebini alamatlandyrıar, gara – kuwwatly orta asyr türkmen döwletiniñ baıdagynyñ reñki bolmak bilen türkmen döwletiniñ dowamatyny añladıar.

Netijede tebigy ıagdaıda meşhur trikolor emele gelıär we Günüñ tylla halkasynyñ şekli bilen bilelikde bu baıdak Demokratik Türkmenistanyñ ilatynyñ, ıurduñ geçmişine we geljegine dürli garaıyşdaky adamlaryñ ruhy ideallarrynyñ bütewi jemini añlatmak ukybyna eıe bolıar.

Dördünji taslama. Bu hödürlenıän nusga-da tebigy trikolory emele getirıär. Nusganyñ temasy öz köklerini ozalkylar dek türkmen halkynyñ ebedi düşünjelerinden alıar. Baıdagyñ ıokary etegini türkmenleriñ dynçlyk, bolçulyk, egsilmez bagt dogrudaky düşünjelerini beıan edıän al-ıaşyl reñkler eıeleıär. Bu reñkler ikinji taslamada-da bar we olaryñ añladıan düşünjeleri barada-da degişlilikde düşündiriş berlen. Şonuñ üçinem biz häzir baıdagyñ bu nusgasynda täze peıda bolan – ak reñk barada gürrüñ bermekçi.

Baıdagyñ aşak etegindäki ak reñk türkmen topragynyñ geljege gönükdirilen nazary, ösüşi bilen baglanyşdyrylıar. Ol halkymyzyñ: ”Ak zat alnyña ıagşy!” diıen düşünjesine daıanıar.

Ak reñk köp halklarda ıagşylygy, bagtly geljegi, dogruçyllygy, hakykady, päkizeligi añladıar. Bizde-de edil şonuñ ıaly. Ak reñkiñ ıekirilıän ıeri türkmen folklorynda diñe bir ıerde – nika gyılanda, öılenıän ıigide gelniñe ”ak-gök geıdirme!” diılip sargyt edilıär. İöne bu arhaiki düşünje bolup, diñe kapyıa, sazlaşyk sebäpli agzalıan sanawaja giren bolmagy ıa-da irki döwürlerde reñksiz, ıönekeı ak matadan edilen geıimiñ garyplygy alamatlandyrandygy sebäpli ıatlanylıan bolmagy ahmaldyr. Her halda ak mata, ak reñk türkmenleriñ düşünjesinde esasan gowulygy, ak arzuwlary añladıar.

Baıdak ıüze tutulıan, depäñe göterilıän, alnyña sylynıan gymmatlyk. Diımek, ak reñk trikoloryñ üçünji reñki hökmünde diıseñ jüpüne düşıär we ol bu günki gün we geljekde-de diñe gowulygy añladyp, ıagty geljegiñ simvoly bolup biler.

İene-de bir bellemeli zat: bu agzalan reñler Türkmenistanda ıaşaıan dürli milletleriñ reñkler baradaky düşünjesine ters gelmeıär. Diımek köpmilletli topragymyzda bu nusganyñ deñ derejede goldanyljakdygyna umyt baglasa bolar.

Dördünji nusgada howurly Günüñ şekilini ıerleşdirmegi teklip edıänler-de bar. İöne olar, biziñ pikirimizçe, bir zady göz öñünde tutmaıarlar. Eger-de bu nusgada Gün ıerlesdirilse, Günüñ ıagty reñki bilen baıdagyñ aşak etegindäki ak reñkiñ arasynda garşylygyñ döremegi mümkin. Iñ bärkisi bir reñk beılekiniñ üstüni basmarlap biler.

İöne bu diñe Redkollegiıanyñ pikiri. Nusgalaryñ ykbalyny çözjek – okyjylar, virtual geñeşe gatnaşıan köpçülik!

Şowlulyk ıaryñyz bolsun!

”Agzybirligiñ” Internet-saıtynyñ Redkollegiıasy
2004-10-07